Definicja suszy

Susza jest zjawiskiem ciągłym o zasięgu regionalnym i oznacza dostępność wody poniżej średniej w określonych warunkach naturalnych. Suszą nazywa się nie tylko zjawiska ekstremalne, ale wszystkie, które występują w warunkach mniejszej dostępności wody dla danego regionu. Ze względu na warunki meteorologiczne i klimatyczne, problemy rolnicze, warunki hydrologiczne i skutki gospodarcze wyróżnia się kolejne etapy rozwoju suszy:

  • suszę meteorologiczną, określaną jako okres trwający na ogół od miesięcy do lat, w którym dopływ wilgoci do danego obszaru spada poniżej stanu normalnego w danych warunkach klimatycznych uwilgotnienia,
     
  • suszę rolniczą, definiowaną jako okres, w którym wilgotność gleby jest niedostateczna do zaspokojenia potrzeb wodnych roślin i prowadzenia normalnej gospodarki w rolnictwie,
     
  • suszę hydrologiczną, odnoszącą się do okresu, gdy przepływy w rzekach spadają poniżej przepływu średniego, a w przypadku przedłużającej się suszy meteorologicznej obserwuje się znaczne obniżenie poziomu zalegania wód podziemnych,
     
  • suszę w sensie gospodarczym, będącą skutkiem wymienionych procesów fizycznych odnoszącą się do zagadnień ekonomicznych w obszarze działalności człowieka dotkniętego suszą.

Zestawienie warunków powstawania oraz najważniejszych cech charakteryzujących poszczególne fazy rozwoju suszy ilustruje schemat blokowy propagacji suszy w cyklu hydrologicznym [na podst. Stahl, 2001]

Naturalna zmienność klimatyczna wieloletnia i sezonowa pociąga za sobą zmienność zasobów wodnych, co bezpośrednio wiąże się ze zmianami składników bilansu wodnego. Przenoszenie się deficytu opadu na poszczególne elementy cyklu hydrologicznego wywołują zmiany w seriach czasowych tych elementów. Zarówno gleba jak i wody podziemne odgrywają rolę spowalniającego filtru, czego rezultatem jest zmniejszanie się amplitudy obserwowanych elementów cyklu.

Przenoszenie deficytu opadu w czasie na elementy cyklu hydrologicznego [na podst. Changnon, 1987]

Susza jest również naturalnym zagrożeniem, o charakterze regionalnym, wywołanym głównie niedoborem opadu w połączeniu z innymi sprzyjającymi czynnikami. Skutki wystąpienia suszy odczuwalne są zarówno przez ludność jak i ich środowisko. Mogą osiągać różne rozmiary, porównywalne ze skutkami wystąpienia innych zagrożeń jak np. powódź. Jednak skutki suszy odczuwalne są zazwyczaj powoli i często objawiają się jako inne zagrożenia, np. głód, pożary, erozja lub burze pyłowe. 

Susza ze względu na swój specyficzny charakter różni się od innych naturalnych zagrożeń w wielu aspektach, do których głównie należą:

  • susza jest zjawiskiem wolno rozwijającym się, w związku z tym trudny jest do uchwycenia jej początek oraz koniec;
  • duża rozpiętość czasu trwania suszy, od miesięcy do kilku lat powoduje, że zjawisko przebiega z różnym natężeniem;
  • zasięg przestrzenny suszy jest zazwyczaj dużo większy niż np. powodzi, co skutkuje trudnościami w jej ocenie ze względu na zróżnicowanie obszaru, który obejmuje;
  • susza ma tendencję do przedłużania się, w związku z tym epicentrum suszy moze zmieniać się w czasie, co powoduje trudności w ocenie jej intensywności  i surowości;
  • duży zasięg przestrzenny oraz długi czas trwania suszy powodują, że jej wpływ na różne dziedziny sumuje się, przez co kumulują się również jej skutki. Dotyczy to przypadku, gdy zjawisko przedłuża się, np. z sezonu i trwa do następnego roku.

Ocena zagrożenia suszą wymaga podejścia wielokryterialnego uwzględniającego nie tylko elementy meteorologiczne i hydrologiczne ale również aspekt społeczny i gospodarczym.

W warunkach Polski susze obserwuje się przeważnie w okresie letnim. Jest to zazwyczaj związane z wysokim ciśnieniem powietrza i wyższą od wartości normalnych temperaturą powietrza, co powoduje zwiększenie zarówno wartości ewapotranspiracji jak i zapotrzebowania na wodę. W związku z tym podatność na tworzenie się suszy podlega regionalizacji, która głównie odpowiada panującym tam warunkom klimatycznym (opady i temperatura) oraz geomorfologicznym cechom danej zlewni.

 

Źródła:

Byczkowski A., 1996. Hydrologia t. II, Wydawnictwo SGGW. Warszawa.
Changnon S.A., 1987. Detecting Drought Conditions in Illinois: Illinois State Survey Circular 164-87.
Dubicki A. pod red. 2002. Zasoby wodne w dorzeczu górnej I środkowej Odry w warunkach suszy Wyd. IMGW, s. Atlasy i Monografie. Warszawa.
Maidment D. R., 1993, Handbook of hydrology,McGraw-Hill, Inc., New York.
Ozga-Zielińska M., Brzeziński J.,1997. Hydrologia stosowana,Wyd. Naukowe PWN, Warszawa.
Stahl K., 2001. Hydrological Drought – a study across Europe.PhD Thesis Albert-Ludwigs Universitaet Freiburg. Freiburger Schriften zur Hydrologie no 15, Freiburg, Germany.
Tate E., Gustard A., 2000: Drought definition: a hydrological perspective. In: Drought and Drought Mitigation in Europe.Ed. by J.V. Vogt & F. Somm, ss. 23-48,Kliwer Academic Publisher, Dordrecht, The Netherlands.
Tokarczyk T., Jakubowski W., 2006. Temporal and spatial variability of drought In mountain catchemnts of Nysa Klodzka basin.IAHS Publication 308, ISSN 0144-7815, ss 139-144, Wallingford UK.
Tallaksen L.M., van Lanen H.A.J. (eds), 2004. Hydrological Drought – Processes and Estimation Methods for Streamflow and Groundwater.Developments in Water Science, 48. Amsterdam, Elsevier Science B.V.