Opis susz historycznych

Klimat Polski przed 1850 r. opisywało wielu autorów jak: Namaczyńska, Girguś, Strupczewski, Inglot. Bazowali oni na wielu źródłach informacji, które notowane były w dziennikach pogody oraz dokumentach historycznych z lat X- XVIII zawierających opis poszczególnych zjawisk, w tym ekstremalnych. W okresie przedinstrumentalnym suszom poświęcano mniej miejsca we wszelkiego rodzaju kronikach i kalendarzach, co tłumaczyć można nie tylko tym, że susza rozwija się powoli i jeśli nie wystąpiła wtedy klęska głodu, to nie poświęcano jej wiele miejsca, ale również tym, że jeśli nie osiągnęła ona rozmiaru regionalnego lub krajowego, to opis jej był bardzo ubogi.
Sadowski i Kuźmińska wyróżnili 4 okresy klimatyczne dla Europy Zachodniej w ostatnim 1000-leciu, dla których podali ogólną charakterystykę klimatyczną tj.: 
  • od 1000 – 1150 r. – chłodne i suche zimy, ciepłe lato, 
  • od 1150 - 1300 r. – zimy łagodne i wilgotne, lata bardzo ciepłe i suche, 
  • od 1300 - 1850 r. – Mała Epoka Lodowa, 
    • I faza – 1300 - 1350 r. - zimy chłodne i suche, lata o bardzo zmiennych warunkach opadowych i termicznych, 
    • II faza – 1550 - 1700 r. – zimy ostre i suche, lata chłodne i wilgotne, 
    • III faza – 1700 – 1850 r. – zimy ostre i suche, lato ze zmiennymi warunkami termicznymi i opadowymi, 
  • od 1850 r. najcieplejszy w całej historii nowożytnej, łagodne zimy i ciepłe lata. 
Dla obszaru Polski Autorzy wydzielili 6 odrębnych okresów klimatycznych na podstawie częstości występowania susz i ostrych zim, których czasy trwania przedstawiają się następująco: (1) od 980 do 1200 r., (2) od 1200 do 1300 r., (3) od 1300 do 1480 r., (4) od 1480 do 1780 r., (5) od 1780 do 1860 r., (6) od 1860 do 1980 r. Wydzielone okresy w większości pokrywają się z okresami opracowanymi dla Europy Zachodniej. Różnice dotyczą tzw. Małej Epoki Lodowej. 
Zespół Przybylaka przeprowadził badania nad klimatem Polski w okresie liczącym 340 lat, od 1501 - 1840 r. W ciągu tego okresu wystąpiło 231 ekstremalnych sezonów zimowych i letnich. Więcej informacji uzyskano o sezonach ekstremalnych pod względem termicznym (55,9%) niż opadowym (44,1%). Znacznie więcej informacji znaleziono dla sezonu letniego niż zimowego, co zapewne jest związane z faktem, iż opady latem są istotniejsze dla wegetacji roślin. Wyraźnie uwidacznia się także przewaga częstości występowania sytuacji anomalnie wilgotnych (28,5%) nad anomalnie suchymi (15,6%). 
 W ramach projektu KLIMAT zespół realizujący zadanie „Operacyjny system prognozy rozwoju i oceny suszy” przeprowadził badania o suszach, które wystąpiły na obszarze Polski w przeciągu 8 wieków obejmujących okres przedinstrumentalny, tj. od XII do XIX w. Do oceny intenstywności suszy zastosowano 3-stopniową skalę, na podstawie zasięgu przestrzennego zjawiska, gdzie: 1 – odpowiada zasięgowi lokalnemu, 2 – regionalnemu, 3 – krajowemu. Zasięg przestrzenny pośrednio odpowiada intensywności suszy. Jeśli susza objęła cały kraj, to zwykle jej czas trwania był znacznie dłuższy od suszy lokalnej, czy regionalnej. 

Rok

Klasy intensywności suszy

1

2

3

1501 - 1550

2

6

5

1551 - 1600

3

10

7

1601 - 1650

1

10

2

1651 - 1700

0

9

10

1701 - 1750

4

12

3

1751 - 1800

0

4

2

1801 - 1850

16

6

8

1851 - 1900

0

7

5

Razem

26

64

43


Na obszarze Polski najwięcej susz o zasięgu krajowym wystąpiło w okresie od 1480 do 1780 r. Okres ten charakteryzował się długimi, ostrymi i suchymi zimami oraz latem o zmiennych warunkach. Natomiast najwięcej susz o zasięgu lokalnym zarejestrowano w okresie od 1780 do 1880 r. Liczba susz w okresach klimatycznych w Polsce oraz dla Europy Zachodniej i Polski jest zbliżona i niewiele sią różni.